MUSUL VE ATATÜRK   Bölüm:1 | Gazipaşa Gazetesi
Ana Sayfa
Ana Sayfa >>MUSUL VE ATATÜRK Bölüm:1 01.05.2019 00:00

MUSUL VE ATATÜRK Bölüm:1

Gerek Musul,gerekse Hatay meseleleri Atatürk’ün çok önem verdiği konulardır.Atatürk’ün, verdiği bu öneme bağlı olarak Türk Kurtuluş savaşı sırasında Fransa ile 21 Ekim 1921 günü yaptığı Ankara anlaşması ile Hatay’da Türklere bazı özel haklar alınmışt

Gerek Musul,gerekse Hatay meseleleri Atatürk’ün çok önem verdiği  konulardır.Atatürk’ün,

verdiği bu öneme bağlı olarak  Türk Kurtuluş savaşı sırasında Fransa ile 21  Ekim 1921 günü yaptığı Ankara anlaşması ile  Hatay’da Türklere bazı özel  haklar alınmıştı.Ancak Hatay’la aynı  önemde  olan yani Misak-I  Milli sınırları içinde olup da İngiliz işgali  altında bulunan Musul için lehe alınabilmiş böyle bir karar yoktur.

            Osmanlı İmparatorluğunun 30 Ekim 1918 günü imzaladığı  Mondros Ateş-Kes anlaşmasının 7.Maddesine göre İtilaf devletleri kendilerini emniyette görmedikleri  veya ihtiyaç hissettikleri yerleri işgal  edebileceklerdi.Bu konuda Osmanlı imparatorluğunun görüşü alınmıyacak ve takdir hakkı sadece işgalci  devletlerin olacaktı. 

           Aslında Musul Mondros-Ateş kes anlaşması imzalandığı zaman İngilizler tarafından işgal edilmemişti.Musul İngilizler tarafından 15 Kasım 1918 günü Yukarıda  yazdığımız 7.madde öne sürülerek  İngiliz İşgaline uğradı.                                                                                                            

            Burası 1916 yılında yapılan Sykes Picok antlaşması gereği  Fransa’ya söz  verilmişti. Ancak 19-26 Nisan 1920  tarihlerinde toplanan San Remo Konferansından sonra Musul Fransızlar  tarafından  İngiltere mandasına terkedildi.    

           Son Osmanlı Mebusan meclisinin aldığı en önemli karar 28 Ocak 1920 günü yaptığı toplantıda Türkiye sınırlarını çizen “Misak’ı Milliyi” kabul etmişesidir. Bu kararda Musul Misak’ı Milli sınırları içindedir.                                                                                             

            23 ocak 1923 günü Lozan görüşmeleri sırasında Türk baş delegesi İsmet Paşa Musul sorunu ele alındığı zaman Musul’un nüfusunun çoğunluğunun Türk  ve coğrafi olarak  Anadolu’nunayrılmaz bir parçası  olduğunu,bu insanların Türkiye’ye bağlılığı sebebiyle Musul’un  Türkiye sınırları içine alınmasını gerektiğini, burayı İngilizlerin haksız yere işgal ettiğini ısrarla savunmuştur.

            Lozan görüşmelerinde  İsmet Paşa  Musul’un Türkiye sınırlarında kalması için gerekli zorlamayı yapmış ve diğer görüşmecilere Musul’un niçin Türkiye’ye bağlanması gerektiğini anlatmıştır.Yine İsmet Paşa Türk tezlerine gereği kadar yaklaşılmadığı (Musul ve Kapitülasyonların kaldırılmaması) sebebiyle bir keresinde Lozan’ı terk ederek Ankara’ya  geri dönmüş,bir keresinde de geri dönmek için  Tren İstasyonuna gittiği sırada Türk heyetine  verilen yeni bir taviz ürerine konferansı devam ettirmiştir.

           Ancak bu  görüşmelerin devamında sıra Musul konusuna geldiği sırada İngiltere delegesi Musul’un  Türkiye’ye verilmemesi  için kesin tavır almış ve bu konuda Türk heyetinde İngiltere’nin taviz vermeyeceği ve hatta burası için savaşı göze aldığı kanısı uyanmıştır .          

             Bunun sonucu Lozan’da görüşülen diğer konularda anlaşma sağlandığı için Musul konusunun Lozan konferasından sonra 9 ay içinde  İngiltere ve Türk   hükümetleri arasında  dostça bir çözüme   bağlanması  ve  iki hükmet anlaşamazsa konunun Milletler Cemiyetine götürülmesine karar verilerek  Lozan Konferansı sona ermiştir. 

            Lozan’da alınan karar gereği Musul sorunun çözümü için Türkiye’yi Fethi Okyar’ın İngiltere’yi Percy CoX’(Persi Koks)’un temsil ettiği İstanbul(Haliç) konferansı 19 Mayıs l924 günü toplandı.Bu toplantıda Percy  Çox  Musul’un Türkiye’ye verilmesine karşı çıktığı gibi Hakkari’nin de Nasturi’lere verilmesini istedi.Bu toplantıda herkes isteklerinde direnince toplantı herhangibir sonuç alınamadan  5 Haziran 1924  günü sona erdi.

             Musul için İstanbul konferansında bir sonuç alamayan İngilizler 7 Ağustos 1924 günü Hakkari çevresinde Nasturi ayaklanmasını çıkarttılar.Bu ayaklanmanın başlaması  sırasında Hakkari Valisi  Halil Rifat Bey’i esir aldılar ve Jandarma Komutan’ı Binbaşı Hüseyin Bey’le 3 askeri de şehit ettiler.

             Bu ayaklama sırasında  İngilizler Nasturilere yardım olarak Türk birlikleri üzerine  ilki 14 Eylül olmak üzere 3 defa hava saldırısı yapmışlar ve bu hava taarruzları  sonucunda 14 Şehit ve 14 tanesi ağır olmak üzere 43 yaralı verilmiştir.  

            Bu isyan 26 Eylül 1924 günü  Tuğgeneral  Cafer Tayyar Paşa  tarafından yönetilen 7.Kolordu tarafından bastırılmıştır.                                                                                                                                                               

             Ancak Musul’un İngilizler tarafında kalması ve Türkiye’nin müzakere gücünün zayıflaması  için  Hükümetinin daha fazla zayıf düşmesi gerekirdi,Bu düşüncenin gerçekleşmesi  içinde İngilizler bu sefer Güney Doğu Anadolu’da Şeyh Sait isyanını  başlattılar..

             Bu isyan Elazığ,.Bingöl ve Diyarbakır çevresinde gelişmiştir.Şeyh Sait tarafından 13 Şubat 1925 günü Ergani ilçesine bağlı  Piran köyünde başlatıldı.İsyancılar Genç ili (Bu il Şeyh Sait isyanından sonra 1927 yılında  lağvedilmiştir) Darhaniye bölgesini ele  geçirdiler.Burada karşılarına çıkan bir  gurup   askeri geri püskürttüler.Elazığ’ı da  ele geçirdiler.Sıra Diyarbakır’a gelmişti,ancak orayı ele  geçiremediler.

              Hükümetin zamanında tedbir almasıyla  Şeyh Sait ile 33 arkadaşı  15 Nisan 1925 tarihinde  Varto-Apdurahman Paşa köprüsünde yakalandı. Artık işin askeri tarafı bitmişti. Bundan sonra iş bu olay için kurulan İstiklal Mahkemesine düşmüştü.

                                                                                                  Devamı Yarın

http://www.gazipasagazetesi.net/
*Her hakkı saklıdır. İzinsiz gösterilemez, çoğaltılamaz..
haberyazilimi.com - Copyright Gazipaşa Gazetesi 2014